Thiên Sơn Độn

Bản nghĩa của Chu Hy: Trốn mà ở sau, là Tượng cái đuôi, cách nguy đó

Lời bàn của Tiên nho: Quẻ khác lấy “dưới” làm hào Đầu, “Trốn” là đi trốn, ở trước thì tiến trước, cho nên hào Đầu mới là “đuôi”. Đuôi là vật ở đằng sau. Đi trốn mà ở đằng sau, là kẻ không kịp, cho nên mới nguy! Hào đầu lấy chất mềm ở chỗ nhỏ, đã là sau rồi, không thể đi nữa, đi thì nguy. Kẻ nhỏ rất dễ ẩn nấp, đi đã nguy, không bằng không đi khỏi hại. Kẻ xem không thể có đi, chỉ ẩn nấp, im lặng chờ đợi, có thể khỏi hại.

Truyện của Trình Di: Hào Hai với hào Năm là chính ứng, dù ở lúc phải

Bản nghĩa của Chu Hy: Lấy đức trung thuận tự giữ, không ai có thể cởi

Lời bàn của Tiên nho: lánh xa nhau, mà hào Hai lấy đức trung chính thuận ứng với hào Năm, hào Năm lấy đức trung chính thân hợp với hào Hai, sự giao kết của nó tự nhiên vẫn bền. Vàng là sắc “giữa”, trâu là giống thuận, da là vật bền chắc. Hai hào Hai, Năm lấy đức trung chính, đạo xuôi thuận giao kết với nhau, sự bền chặt như ràng buộc bằng da trâu vậy. “Không thể xiết nổi” nghĩa là sự giao kết của nó bền chặt nói không thể xiết. được. Đó là cái chí nhất định phải trốn. Kẻ xem tự giữ cũng nên như thế.

Truyện của Trình Di: Chí Dương đẹp lòng với Âm, hào Ba với hào Hai

Bản nghĩa của Chu Hy: Hào này phía dưới liền nhau với hào Âm, là

Lời bàn của Tiên nho: liền sát với nhau: Sự trốn qui ở mau mà xa, đã có vướng víu thì không thể mau và xa. Thế là lại về sự trốn, cho nên là có tật, trốn mà không mau, cho nên bị nguy. Đầy tớ nàng hầu là bọn tiểu nhân con gái, thích được ơn mà không biết nghĩa, thân yêu họ thì họ hết lòng với người trên. Vướng víu riêng tây là cách làm ơn cho hạng tiểu nhân con gái, cho nên, dùng để nuôi bọn đầy tớ nàng hầu thì được lòng họ, thế là tốt. Tượng trốn mà có vướng, tức là cái cách có tật mà nguy. Nhưng dùng cách đó mà nuôi đầy tớ nàng hầu thì tốt. Bởi vì đấng quân tử đối với hạng tiểu nhân, chỉ có đầy tớ nàng hầu, bất tất phải hiền mới nuôi được, cho nên lời Chiêm của nó như thế.

Truyện của Trình Di: Hào Tư và hào Đầu là chính ứng, đó là kẻ mà nó

Bản nghĩa của Chu Hy: Hào này phía dưới ứng nhau với hào Sáu Đầu mà

Lời bàn của Tiên nho: yêu thích, đấng quân tử dù có yêu thích kẻ nào, nhưng mà hễ nghĩa phải nên trốn, thì bỏ thẳng mà không nghi ngờ, đó là nén lòng riêng tây, khôi phục lễ cũ, dùng đạo đức mà ngăn sự ham muốn, cho nên được tốt. Kẻ tiểu nhận không biết theo nghĩa mà xử, đắm đuối về sự ham thích, vướng víu với sự riêng tây, đến nỗi hãm nhục thân mình mà vẫn không thôi cho nên ở kẻ tiểu nhân thì bĩ, bĩ nghĩa là không hay. lại ở vào thể Kiền cứng mạnh, đó là cái Tượng “có chỗ ham thích mà biết tuyệt đi, để “trốn”, chỉ có những đấng quân tử biết nén lòng riêng mới làm được như vậy, còn bọn tiểu nhân thì không làm nổi, cho nên lời Chiêm của nó là “đấng quân tử thì tốt mà kẻ tiểu nhân thì không tốt”.

Truyện của Trình Di: Chín Năm là hào trung chính, tức là cuộc trốn tốt

Bản nghĩa của Chu Hy: Dương cứng trung chính, phía dưới ứng nhau với

Lời bàn của Tiên nho: đẹp, xử được hải đạo trung chính, lúc nên đỗ thì đỗ, lúc nên đi thì đi, như thế gọi là tốt đẹp, cho nên mới được trinh chính mà tốt lành. Hào Chín Năm không phải không có vướng ứng, nhưng nó với hào Chín Hai đều tự xử bằng cách trung chính, đó là tâm chí và sự động chỉ[5] của nó đều được trung chính mà không vướng về riêng tây, vì vậy mới tốt. hào Sáu Hai, cũng là bậc mềm thuận trung chính, đó là cuộc trốn tốt đẹp, kẻ xem được thế mà là bậc chính đính, thì tốt.

Truyện của Trình Di: Béo là đầy lớn rộng rãi. Kẻ trốn chỉ nên nhẹ nhàng

Bản nghĩa của Chu Hy: Là Dương cương, ở ngoài quẻ, phía dưới không

Lời bàn của Tiên nho: đi xa, không hề vướng mắc là hay. Hào Chín Trên là thể Kiền cương đoán, lại ở ngoài quẻ, và phía dưới không vướng víu gì, đó tức là kẻ trốn xa mà không hệ lụy, có thể gọi là rộng rãi dư dụ. Trốn tức là thời cùng khốn, khéo xẻ thì là béo. Trốn mà như thế, còn gì không lợi? có hệ ứng, đó là trốn được xa mà xử được rộng, cho nên Tượng, Chiêm của nó như thế. Chữ “béo” là ý rộng rãi tự đắc.